tsta

Home / دومین کنفرانس ملی عصر انفجار تکنولوژی؛ هوش مصنوعی، تحولی در صنعت، تجارت و زنجیره تامین و دومین کنفرانس ملی علم داده در کاربردهای مهندسی

تحلیل نقش عوامل اقتصادی و فرهنگی در پذیرش خرید الکترونیکی بازنشستگان: رویکردی مبتنی بر مدل UTAUT

Authors :

احسان مظفری¹ سحر احمدیان²

1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران 2- دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوئین زهرا

Keywords :

بازنشستگان،پذیرش فناوری،تجارت الکترونیکی،سازمان تأمین اجتماعی،عوامل اقتصادی،عوامل فرهنگی،مدل UTAUT

Abstract :

مقدمه و هدف پژوهش: با گسترش روزافزون تجارت الکترونیکی در دنیای دیجیتال، بررسی عوامل مؤثر بر پذیرش خرید الکترونیکی در میان گروه‌های خاص جمعیتی، به‌ویژه بازنشستگان، اهمیت بسزایی یافته است. بازنشستگان به دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فرد مانند محدودیت‌های مالی، نیازهای بهداشتی و اوقات فراغت بیشتر، نیازمند توجه ویژه‌ای در این حوزه هستند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر عوامل اقتصادی (درآمد، تورم، دسترسی به منابع) و فرهنگی (سواد دیجیتال، اعتماد، هنجارهای اجتماعی) بر پذیرش خرید الکترونیکی در میان بازنشستگان سازمان تأمین اجتماعی استان تهران، با استفاده از مدل یکپارچه پذیرش و استفاده از فناوری (UTAUT) انجام شد. روش‌شناسی پژوهش: این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و با رویکرد کمی اجرا شد. جامعه آماری شامل بازنشستگان سازمان تأمین اجتماعی استان تهران بود که از میان آن‌ها، 370 نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. داده‌ها از طریق پرسشنامه مبتنی بر مقیاس لیکرت ۵ درجه‌ای جمع‌آوری و با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) در نرم‌افزار LISREL و تحلیل‌های آماری در SPSS تحلیل شدند. متغیرهای مستقل شامل عوامل اقتصادی و فرهنگی، متغیر وابسته پذیرش خرید الکترونیکی، و سازه‌های UTAUT (عملکرد مورد انتظار، تلاش مورد انتظار، تأثیر اجتماعی، شرایط تسهیل‌کننده) به‌عنوان میانجی بودند. یافته‌های پژوهش: نتایج نشان داد که عوامل اقتصادی (β=0.35، p<0.01) و فرهنگی (β=0.29، p<0.01) تأثیر مستقیم و معناداری بر پذیرش خرید الکترونیکی دارند. سازه‌های UTAUT، به‌ویژه شرایط تسهیل‌کننده (β=0.28، p<0.01) و تأثیر اجتماعی (β=0.22، p<0.01)، نقش میانجی کلیدی ایفا کردند. درآمد بالاتر (t=4.95، p<0.01) و سواد دیجیتال (β=0.45، p<0.01) به‌عنوان عوامل کلیدی شناسایی شدند که پذیرش را به‌طور معناداری افزایش می‌دهند. بازنشستگان با درآمد بالای 15 میلیون تومان و مهارت‌های دیجیتال بالاتر، تمایل بیشتری به خرید آنلاین نشان دادند. نتیجه‌گیری پژوهش: پژوهش حاضر تأیید کرد که ترکیبی از عوامل اقتصادی و فرهنگی، از طریق میانجی‌گری سازه‌های UTAUT، پذیرش خرید الکترونیکی را در میان بازنشستگان تقویت می‌کند. شرایط تسهیل‌کننده و تأثیر اجتماعی قوی‌ترین میانجی‌ها بودند. این یافته‌ها بر ضرورت بهبود زیرساخت‌های دیجیتال، ارتقای سواد دیجیتال، و تقویت هنجارهای اجتماعی برای افزایش پذیرش تأکید دارند. نتایج می‌توانند به سیاست‌گذاران و کسب‌وکارهای دیجیتال در طراحی خدمات مناسب برای بازنشستگان کمک کنند، که به بهبود کیفیت زندگی و استقلال مالی آن‌ها منجر خواهد شد. پیشنهاد می‌شود برنامه‌های آموزشی سواد دیجیتال و تخفیف‌های ویژه برای گروه‌های کم‌درآمد اجرا شود.